Nużeniec - pasożyt brzegu powiek

Nużeńce to mikroskopijne pajęczaki należące do rzędu roztoczy. Są pasożytami śródskórnymi bytującymi w mieszkach włosowych i gruczołach łojowych ludzi i zwierząt. Odżywiają się lipidami, przesączem osocza krwi, martwymi komórkami naskórka i łojem skórnym. Na człowieku pasożytują dwa gatunki:

   
nużeniec ludzki
Nużeniec ludzki - na górze osobnik męski, na dole żeński
źródło - delusionalinsects.com
 
nużeniec krótki
Nużeniec krótki - na górze osobnik żeński, na dole męski
źródło - delusionalinsects.com


Nużeńce charakteryzują się robakowatym kształtem ciała o zredukowanych odnóżach. Mają dobrze rozwinięty aparat ruchowy dzięki czemu potrafią przemieszczać się z prędkością 8-16 mm w ciągu doby. Przednia część ciała tkwi w tkance żywiciela, a pozostała wystaje na zewnątrz. Cały cykl rozwojowy trwa 3-4 tygodnie, a jego stadia obejmują kolejno postać: jaja, larwy, nimfy, protonimfy i dorosłego osobnika. Samica może znieść od 20 do 24 jaj. Nużeńce nie lubią światła dziennego dlatego zazwyczaj ich aktywność wzrasta nocą.

Nużeniec ludzki pasożytuje głównie w mieszkach włosowych rzęs i brwi oraz gruczołach łojowych Zeissa, nużeniec krótki w powiekowych gruczołach Meiboma. Innymi miejscami szczególnie narażonymi na atak nużeńców są: okolice nosa i kości jarzmowej, czoło, broda, szyja, kark, klatka piersiowa, ramiona, przewód słuchowy zewnętrzny.

Nużeńcem zakazić się można drogą kontaktową np. przez stosowanie wspólnych przyborów toaletowych, pościeli, ręczników czy kosmetyków ( pudrów, tuszy do rzęs) oraz przez kurz (w którym mogą znajdować się jaja). Ryzyko zakażenia wzrasta wraz z wiekiem. W większości przypadków zakażenie nużeńcem początkowo nie daje objawów. Dopiero w momencie obniżenia odporności rozwija się choroba nazywana nużycą (inaczej demodekozą). Również zaburzenia gospodarki lipidowej lub hormonalnej oraz chroniczny stres mogą zwiększać podatność na zakażenie.

 

Nużyca - Objawy

Objawy kliniczne zależą od gatunku nużeńca:

  • nużeniec ludzki - powoduje przewlekłe zapalenie brzegów powiek. Nużeńce poruszając się w torebce rzęs mechanicznie drażnią cebulkę włosową. Wzrost pasożyta w mieszku włosowym powoduje przemieszczenie podstawy rzęsy i zmianę kierunku jej wzrostu. Może towarzyszyć temu świąt, złogi wokół podstawy rzęs i ich nadmierne wypadanie.
  • nużeniec krótki - powoduje dysfunkcję gruczołów Meiboma poprzez mechaniczne zatkanie ich ujścia prowadząc do nadmiernego odparowywania filmu łzowego i objawów zespołu suchego oka.
 

Pozostałe objawy

 
  • uczucie suchości, piasku w oczach,
  • pieczenie i swędzenie oczu (szczególnie rano),
  • łzawienie,
  • łuski na brzegach powiek, złogi wokół podstawy rzęs (łupież cylindryczny),
  • nawracające zapalenia brzegów powiek, gradówki, jęczmień, wypadanie rzęs,
  • zmiany skórne, zaczerwienienie w obrębie twarzy,
  • stan zapalny, ból, powstanie ropnia,
  • swędzenie skóry w miejscu przebywania nużeńców,
  • zaskórniki i wągry,
  • ropiejące krosty.
 

Nużyca - Diagnostyka

Nużyca jest chorobą, która ze względu na początkowo niewielkie, łagodne objawy często mylona jest z innymi chorobami dermatologicznymi (trądzik, łojotokowe zapalenie skóry i mieszków włosowych) lub reakcją alergiczną.

By wykryć obecność nużeńca pobiera się kila rzęs, które ogląda się w dużym powiększeniu pod mikroskopem, szukając jaj lub dorosłych osobników.

 

Nużyca - Leczenie

Leczenie choć długotrwałe (co najmniej 2-3 miesiące) jest możliwe za pomocą preparatów osłabiających aktywność i spowalniających funkcje życiowe nużeńców.

Najbardziej popularnymi lekami stosowanymi w walce z nużeńcami są:

 
  • 1-2% maść rtęciowa,
  • 2% żel/maść metronidazolowa,
  • maść erytromycynowa,
  • maść siarkowa,
  • 4% pilocarpina,
  • 10% roztwór m-etylo-o-krotono-toluidyny,
  • krotamition,
  • olej kamforowy,
  • 5% permeryna w kremie,
  • 2,5% lub 1% żółty tlenek rtęci,
  • 0,5-1% azotan srebra,
  • 20% olejek herbaciany,
  • 1% krem z metronidazolem.

W walce z nużeńcami bardzo istotna jest również odpowiednia higiena brzegów powiek usuwająca wszelkie zalegające na nich wydzieliny. Stosuje się głównie preparaty w postaci płynów, sprayu czy chusteczek, zawierające min.: łagodzący podrażnienia D-pantheol, sproszkowany sok z aloesu, składniki nawilżające, natłuszczające i wzmacniające barierę ochronną skóry. Czyszczenie powiek powinno poprzedzić ich wcześniejsze rozgrzanie ciepłymi okładami (przez 4-10 minut) i masaż (pozwoli to na upłynnienie zestalonej wydzieliny).

 

Alternatywne metody leczenia

Do przemywania okolic oczu możliwe jest także stosowanie mieszanek ziół o działaniu przeciwroztoczowym, przeciwpasożytniczym min.: tatarak zwyczajny, bylica piołun, glistnik jaskółcze ziele, wrotycz pospolity, imbir lekarski.

W przypadku występowania zespołu suchego oka zalecane jest także stosowanie kropli nawilżających. Wykazano również, że stosowanie rozcieńczonego olejku herbacianego lub w postaci szamponu czy żelu do mycia twarzy, ma działanie przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze i przeciwzapalne.

Dodatkowo zaleca się zażywanie doustnie sitosteroli, propolisu i wyciągu z jeżówki, pobudzających proces regeneracji, wzmacniających układ odpornościowy, działających przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie i przeciwwysiękowo. Stosuje się również sulfacetamid , sterydy, antybiotyki i leki przeciwgrzybicze.

Leczenie, z racji tego, że jest długotrwałe, wymaga od pacjenta dużej cierpliwości oraz dyscypliny w ścisłym przestrzeganiu wszystkich zaleceń lekarskich.

 

Opracowanie:

 

Artykuł powstał w oparciu o publikacje naukowe i stanowi integralną część Poradnika Optometrysty. Masz problemy ze wzrokiem? Skontaktuj się z naszym zespołem optometrystów lub poradź się swojego okulisty. Zagadnienia prezentowane w artykule, szczególnie w przypadku problemów ze wzrokiem, należy skonsultować ze specjalistą.

Realizacja - zespół optometrystów Szkla.com.

źródła informacji:

  • [1] Grosvenor T. Optometria. Wydawnictwo Elesevier Urban & Partner. Wrocław 2011
  • [2] Kański J., Bowling B. Okulistyka kliniczna. Wydawnictwo Elesevier Urban & Partner. Wrocław 2013.
  • [3] Adler F. Fizjologia oka. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich. Warszawa 1968.
 
 

Czytaj także:

Zapisz się do newslettera i dowiedz się o nowościach
Wersja mobilna
Czy chcesz kontynuować?