Co to jest akomodacja oka?

Akomodacja, inaczej nastawność oka, to proces polegający na dostosowaniu oka do oglądania przedmiotów znajdujących się w różnych odległościach. Jest to możliwe dzięki zmianie kształtu soczewki w wyniku skurczu mięśnia rzęskowego.

Soczewka zawieszona jest na wyrastającej z ciała rzęskowego obwódce rzęskowej. Włókna obwódki przyczepiają się do torebki soczewki w okolicy jej równika. Komórki nabłonkowe znajdujące się w okolicy równika soczewki dzielą się przez całe życie i różnicują w nowe włókna soczewki, przez co starsze włókna są spychane do środka, tworząc jądro soczewki; młodsze, mniej zbite włókna, otaczają jądro soczewki, formując korę.

Soczewka wykazuje pewną elastyczność, dzięki czemu może zmieniać swój kształt na mniej lub bardziej kulisty zależnie od siły z jaką włókna obwódki rzęskowej napinają torebkę soczewki. Siła ta jest kontrolowana przez mięsień rzęskowy, który rozluźnia włókna obwódki gdy się kurczy. Wówczas soczewka staje się bardziej kulista i zwiększa swoją moc optyczną (rośnie ilość dioptrii) co umożliwia ostre widzenie blisko położonych przedmiotów. Rozkurcz mięśnia rzęskowego daje odwrotny efekt, prowadzi do spłaszczenia soczewki pozwalającego na ostre widzenie odległych przedmiotów.

ostry obraz bez akomodacji akomodacja oka - nieostry obraz ostry obraz z akomodacją  

W przypadku gdy oko nie ma wady refrakcji lub jest ona skorygowana, przedmiot leżący w nieskończoności utworzy ostry obraz na siatkówce bez użycia akomodacji (1). Gdy przedmiot położony jest w odległości np. 40 cm, to wiązka światła wychodząca z tego przedmiotu jest rozbieżna i bez akomodacji zostaje zogniskowana w hipotetycznym punkcie znajdującym się za okiem, a przedmiot widziany jest nieostro (2). Dzięki akomodacji przedmiot blisko położony ogniskowany jest na siatkówce i widziany ostro (3).

 

Zmiany zachodzące podczas akomodacji:

  • źrenica się zwęża,
  • brzeg źreniczny tęczówki i przednia powierzchnia soczewki przesuwają się do przodu,
  • kurczy się mięsień rzęskowy (A),
  • mięsień rzęskowy przybliża się do soczewki B),
  • rozluźniają się włókna obwódki (C),
  • przednia powierzchnia soczewki staje się bardziej wypukła (D),
  • tylna powierzchnia soczewki staje się nieco bardziej wypukła,
  • w związku z grawitacją soczewka opada w dół,
  • naczyniówka przesuwa się do przodu.
zmiany zachodzące podczas akomodacji
 

Zmiany zachodzące podczas akomodacji

 

Wraz z wiekiem zmniejsza się jednak elastyczność soczewki, a co za tym idzie, osłabia się zdolność akomodacji. Pojawiają się trudności w wykonywaniu czynności wymagających ostrego widzenia na bliskie odległości. Proces ten nazywany prezbiopią, zwykle rozpoczyna się ok. 40 roku życia i postępuje aż do wieku 60 – 70 lat, kiedy to oko całkowicie traci zdolność akomodacji, a tym samym możliwość prawidłowego widzenia przedmiotów z bliska.

 

Poza prezbiopią innymi czynnikami zaburzającymi działanie akomodacji mogą być:

  • choroby narządu wzroku,
  • choroby ogólnoustrojowe,
  • przyjmowane leki lub środki farmakologiczne - leki stymulujące układ nerwowy parasympatyczny również silnie stymulują akomodację, wywołując jej nadmierny wzrost oraz zwężenie źrenic. Leki działające na układ sympatyczny hamują akomodację. Dlatego mogą być stosowane w celu złagodzenia symptomów nadmiernej akomodacji wywołanej np. przemęczeniem. Bardzo duży wpływ na akomodację mają też leki stosowane w leczeniu chorób ogólnoustrojowych oraz narkotyczne. Alkohol, marihuana, leki antyhistaminowe, mogą być przyczyną niesprawnej lub niedostatecznej akomodacji, natomiast morfina, sulfonamidy – nadmiernej jej odpowiedzi.

U dzieci osłabiona akomodacja często łączy się z anemią, świnką, grypą, odrą, zapaleniem migdałków, błonicą, czy zatruciem metalami ciężkimi, bądź arszenikiem. U osób dorosłych niedostateczna akomodacja często występuje przy chorobach takich jak: zapalenie mózgu, stwardnienie rozsiane, cukrzyca, dur brzuszny, anemia, malaria, zatrucia, zapalenie zatok, porażenie nerwu twarzowego, chorobie Parkinsona, uszkodzeniach pnia mózgu i szyszynki, oraz w licznych patologiach narządu wzroku (zapalenie tęczówki twardówki, jaskra, itd.).

Nadmierna akomodacja może być wywołana urazami głowy, zapaleniem mózgu, neuralgią nerwu trójdzielnego, a u dzieci dodatkowo grypą, czy zapaleniem opon mózgowych.

 

Typy dysfunkcji akomodacji

Dysfunkcje akomodacji można podzielić na dwie kategorie:

  • nadmierna akomodacja - inaczej nazywana spazmem akomodacji. Charakteryzuje się nadmierną konwergencją, zwężeniem źrenic oraz pseudokrótkowzrocznością. Jej główną przyczyną jest nieskorygowana nadwzroczność, zmuszająca oczy do długotrwałej nadmiernej akomodacji, a w konsekwencji do problemów z jej poluźnieniem. Spazm akomodacyjny może być też związany z guzami móżdżku, przysadki, lub występować w chorobie zwanej Malformacją Arnolda Chiariego
  • niedostateczna akomodacja – osłabione funkcje akomodacji klasyfikuje się w pięć typów:
    • niesprawna akomodacja - powodująca trudności w szybkim dostosowaniu akomodacji do odległości patrzenia, szczególnie gdy przerzuca się wzrok pomiędzy obiektami umieszczonymi w dali i bliży wzrokowej i odwrotnie,
    • niedostateczna akomodacja - charakteryzuje się osłabioną amplitudą akomodacji w stosunku do wieku i znacznie osłabioną odpowiedź akomodacji, często też oddalony punkt bliski konwergencji. Może pojawić się w wyniku przemęczenia, wyczerpania, niedotlenienia, chorób typu grypa oraz pod wpływem silnego stresu, urazów głowy, stosowania niektórych leków, w stanach zapalnych oka, czy atrofii ciała rzęskowego,
    • męczliwość akomodacji - stan, w którym akomodacja szybko ulega zmęczeniu i pogorszeniu podczas jej używania,
    • ociężałość akomodacyjna - stan, w którym odpowiedź akomodacji pojawia się z pewnym opóźnieniem. Osoby obarczone tym zaburzeniem zazwyczaj wcześniej wchodzą w stan prezbiopii.
    • paraliż akomodacji - zupełny brak odpowiedzi akomodacji przy patrzeniu na jakiekolwiek odległości,
  • zbyt wysoki lub zbyt niski współczynnik AC/A (konwergencja akomodacyjna /akomodacja) – przyjmuje się, że wysiłkowi akomodacyjnemu towarzyszy odpowiedni wysiłek konwergencyjny. Nieprawidłowa wartość współczynnika AC/A może wywołać napięcie mechanizmów fuzyjnych prowadząc do astenopii i/lub zeza jawnego.

Najczęściej spotykanym typem zaburzeń jest niesprawność akomodacji oraz niedostateczna akomodacja, którym może towarzyszyć: ból głowy w okolicy oczu, niestabilność ostrości obrazu podczas czytania, okresowe dwojenie obrazu, astenopia, ból oka/oczu, uczucie pieczenia powiek, światłowstręt.

Sposobem na niesprawną i niedostateczną akomodację jest zastosowanie odpowiednio dobranego dodatku do bliży oraz trening wzrokowy poprawiający amplitudę akomodacji i jej sprawność poprzez ćwiczenia typu „przybliżanie” tekstu (push-up) czy zastosowanie flippera akomodacyjnego podczas czytania.

 

Amplitudę akomodacji (AA) oblicza się na podstawie wzoru:

 

AA = R - 1 / SX

AA - amplituda akomodacji

R - refrakcja oka

SX - punkt bliży [m], położony najbliżej oka widziany wyraźnie



Przyjmuje się, że praca z bliskiej odległości będzie komfortowa, jeśli nie wykorzystuje więcej niż połowy amplitudy akomodacji (do 2,5 dioptrii). Poniższa tabela przedstawia dane na temat zależności amplitudy (szerokości) akomodacji od wieku.

Wiek Amplituda akomodacji w dioptriach Akomodacja wykorzystana 50% Korekcja do bliży na odległość 33 cm
10 14,0 7,0 -
15 12,0 6,0 -
20 10,0 5,0 -
25 8,5 4,25 -
30 7,0 3,5 -
35 5,5 2,75 -
40 4,5 2,25 0,75
45 3,5 1,75 1,25
50 2,5 1,25 1,75
55 1,5 0,75 2,25
60 1 0,5 2,75
70 0 0 3,0
 

Jak ocenić stan akomodacji?

Dysfunkcja akomodacji może być przyczyną wielu dolegliwości wzrokowych negatywnie wpływających na efektywność pracy. Z tego względu każde badanie wzroku, bez względu na wiek pacjenta, powinno zawierać pomiar zdolności akomodacji. Do właściwej oceny stanu akomodacji konieczne jest zbadanie/zmierzenie:

  • amplitudy akomodacji,
  • sprawności akomodacji,
  • odpowiedzi akomodacji,
  • w niektórych przypadkach stabilność akomodacji,
  • współczynnika AC/A.
 

Opracowanie:

 

Artykuł powstał w oparciu o publikacje naukowe i stanowi integralną część Poradnika Optometrysty. Masz problemy ze wzrokiem? Skontaktuj się z naszym zespołem optometrystów lub poradź się swojego okulisty. Zagadnienia prezentowane w artykule, szczególnie w przypadku problemów ze wzrokiem, należy skonsultować ze specjalistą.

Realizacja - zespół optometrystów Szkla.com.

źródła informacji:

  • [1] Grosvenor T. Optometria. Wydawnictwo Elesevier Urban & Partner. Wrocław 2011
  • [2] Oleszczyńska-Prost E. Zez. Wydawnictwo Elesevier Urban & Partner. Wrocław 2011
  • [3] Przekoracka-Krawczyk A. Dysfunkcja akomodacji i metody jej badań. Ciba Vision

źródło zdjęć:

  • [1] Grosvenor T. Optometria. Wydawnictwo Elesevier Urban & Partner. Wrocław 2011
 
 

Czytaj także:

Zapisz się do newslettera i dowiedz się o nowościach
Wersja mobilna
Czy chcesz kontynuować?